«کافه پيانو» نوشته فرهاد جعفري «مردي که گورش گم شد» نوشته حافظ خياوي رمان و مجموعه داستان برگزيده

اميرحسين خورشيدفر

1- در همه جاي دنيا در کنار ده ها جايزه ادبي کوچک و بزرگ، نشريه ها، رسانه ها و نهادهاي دولتي و غيردولتي مختلف هم نظرسنجي هايي براي انتخاب و معرفي بهترين آثار منتشر شده سال برگزار مي کنند. مثلاً متولي يکي از معروف ترين نظرسنجي هاي سالانه ادبيات انگليسي زبان، حلقه ملي منتقدان کتاب امريکاست که در سال 1974 تاسيس شده و حالا از ميان منتقدان مطبوعات سراسر امريکا 900 عضو فعال دارد. نظرسنجي و جايزه اين حلقه در شش رشته اتوبيوگرافي، بيوگرافي، نقد، داستان، کتاب غيرداستاني و شعر برگزار مي شود. در سال گذشته رمان «زندگي کوتاه و شگفت انگيز اسکار وائو» نوشته جونو دياز نويسنده اهل دومنيکن از سوي حلقه ملي منتقدان امريکا برگزيده شد. در کنار اين نظرسنجي، جايزه منتقدان امريکا هم که ساز و کار ديگري دارد برگزار مي شود. شايد آرزوي برگزاري چنين نظرسنجي بزرگ و جامعي با حضور تمام منتقدان و نويسندگان حوزه کتاب در وضعيت فعلي ناشدني به نظر برسد چون چنين فرآيندي تنها با پشتوانه نهادهاي صنفي قدرتمند و مستقل مطبوعاتي امکان پذير است.

2- داوري در هر جايزه ادبي با معيارهاي مشخصي انجام مي شود. بسياري از جوايز ادبي معتبر جهان اين معيارها را صراحتاً اعلام مي کنند. از طرفي داوران هر جايزه ادبي ملزمند تعداد مشخصي از کتاب ها را که از طرق مختلف انتخاب شده اند بخوانند. از شيوه هاي مختلفي براي انتخاب اين کتاب ها استفاده مي شود و اتفاقاً يکي شان نتايج نظرسنجي هاي مختلف مطبوعاتي است. بنابراين انتخاب يک جايزه ادبي عموماً نسبت به نظرسنجي ها دقيق تر است، همچنين داوران در بيانيه نهايي خود ويژگي هايي که آنان را متقاعد کرده کتابي را برگزينند ذکر مي کنند و مفروض است که از انتخاب خود در مقابل نقدهاي احتمالي دفاع کنند. تفاوت اصلي نظرسنجي با داوري و جايزه ادبي در اينجاست. در نظرخواهي از شرکت کنندگان خواسته مي شود براساس نظر و معيارهاي شخصي راي بدهند. به همين خاطر ( برخلاف آنچه در نظرسنجي ما اتفاق افتاد) کمتر پيش مي آيد شرکت کنندگان اعلام کنند در يک بخش هيچ انتخابي ندارند زيرا منظور اين است که در بين آثار موجود و با توجه به شرايط فعلي آثاري که از کيفيت بيشتري برخوردارند انتخاب و به مخاطبان معرفي شوند. از طرفي شرکت کنندگان ملزم نيستند همه آثار منتشر شده يا آثار برگزيده را خوانده باشند، بماند که راي بالاي يک کتاب نشان مي دهد آن اثر به دلايل مختلف بيشتر از ديگر آثار خوانده شده. اما اگرچه نظرسنجي با معيارهاي از پيش تعيين شده برگزار نمي شود اما اين مزيت را نسبت به جايزه هاي ادبي دارد که مخاطبان به طور ضمني با سليقه و نگاه گروهي از منتقدان حوزه ادبيات داستاني که نقدها و مطالب شان در طول سال در رسانه هاي مختلف منتشر مي شود آشنا مي شوند. بنابراين خواننده يي که کتاب هاي برگزيده را خوانده باشد در اينجا با شخصيت حقيقي منتقدان مواجه مي شود، مشابه همان وضعيتي که به شکلي افراطي براي منتقدان سينمايي پيش آمده.

3- بيشتر شرکت کنندگان نظرسنجي روزنامه اعتماد منتقدان و روزنامه نگاران ادبي رسانه هاي مختلف هستند. هرچند سازوکار اجراي اين نظرسنجي ماکتي از شکل ايده آل آن است اما در همين شرايط هم با شماري از داستان نويسان و منتقدان شناخته شده و باسابقه تماس گرفتيم و در کمال حيرت به اين خاطر که تقريباً هيچ کدام از آثار منتشرشده سال گذشته را نخوانده بودند در نظرسنجي شرکت نکردند، البته گروهي به اين شکل نظرسنجي و انتخاب اعتقادي نداشتند که بحث ديگري است و جاي انتقاد هم ندارد. اما در جاي ديگر به تفصيل بايد به مساله بي خبري و وابستگي به اظهارنظرهاي شفاهي اين و آن در ميان اهل ادبيات پرداخته شود. وقتي هيچ شناختي از وضعيت امروز داستان نويسي در ايران وجود ندارد تا چه حد مي شود به نسخه پيچي ها و کلي گويي هاي بزرگان اعتماد کرد.

1- «مردي که گورش گم شد»،نشر چشمه، حافظ خياوي، 38 امتياز

2- «ها کردن» نشر چشمه پيمان هوشمندزاده 34 امتياز

3- «تقديم به چند داستان کوتاه»،نشر افق محمدحسن شهسواري، 22 امتياز

4- «قلعه پرتغالي»،نشر چشمه، عباس عبدي، 19 امتياز

5- «گوساله سرگردان»، نشر افق، مجيد قيصري، 18 امتياز

6- «آن گوشه دنج سمت چپ» نشر چشمه مهدي ربي، 17 امتياز

7- «عشق روي چاکراي دوم»،نشر ققنوس، ناتاشا اميري، 5 امتياز

8- «پشت سرت را نگاه نکن» نشر نيلوفر

فارس باقري، 3 امتياز (يک راي دوم و يک راي سوم)

9- «اژدها کشان»، موسسه انتشارات نگاه، يوسف عليخاني، 3 امتياز (سه راي سوم)

10- «بازي عروس و داماد»، نشر چشمه، بلقيس سليماني و «دارند در مي زنند»، نشر ققنوس، منيرالدين بيروتي، 2 امتياز

1- «کافه پيانو»، نشر چشمه، فرهاد جعفري، 23 امتياز

2- «بطالت» نشر چشمه، احسان نوروزي، 12 امتياز (با سه راي اول)

3- «از ياد رفتن»، نشر چشمه، محمدحسين محمدي، 12 امتياز (با دو راي اول)

4- «پسين شوم» نشر پژوهشگران و مطالعات زنان محمدرضا مرزوقي، 9 امتياز

5- «مفيد آقا»، نشر افرا، مرتضي کربلايي لو و «آخرين سفر زرتشت»، نشر ققنوس، فرهاد کشوري، 8 امتياز

6- «چهره پنهان عشق»،نشر مرواريد سيامک گلشيري 4 امتياز

مريم مهتدي

برگزار نشدن هشتمين دوره جايزه بنياد گلشيري - به عنوان يکي از معتبرترين جوايز ادبي خصوصي- حاشيه هاي زيادي به دنبال داشت و در چند هفته اخير واکنش بسياري از نويسندگان و منتقدان ادبي را برانگيخت. در سالي که گذشت علاوه بر جايزه گلشيري، پيش از اين جايزه ادبي مهرگان هم به دليل تعداد و کيفيت پايين مجموعه ها و رمان هاي منتشر شده، برگزار نشد. هرچند که اين جايزه آثار سال 86 را همراه با کتاب هاي سال 87 بررسي و داوري مي کند. برگزار نشدن جايزه گلشيري بار ديگر بحث لزوم برگزاري جوايز ادبي خصوصي را - تحت هر شرايطي- پيش کشيده است. در بررسي انتقادهايي که خصوصاً در چند هفته اخير به اين جايزه شده، با دو دسته از افراد روبه رو هستيم؛ دسته نخست کساني که معتقدند جوايز ادبي خصوصي، بايد به خاطر کمک به ادبيات جدي و وضعيت نشر کتاب تحت هر شرايطي برگزار شوند و دسته دوم کساني که معياري مشخص براي کيفيت آثار برگزيده در نظر دارند و کتاب هاي هر سال را با آن معيار مي سنجند و اگر کتاب ها نزديک با آن معيار نباشد، ترجيح مي دهند برنده يي اعلام نشود.
در اين بين تصميم گرفتيم بهترين مجموعه داستان و رمان منتشرشده در سال 86 را با نظرسنجي از نويسندگان، داوران و منتقدان انتخاب کنيم. براي اين گزارش با 50 نفر از اهل ادبيات تماس گرفتيم که برخي از آنها يا بنا بر ملاحظات اخلاقي و شخصي در نظرسنجي شرکت نکردند يا هيچ کدام از آثار منتشر شده در سال 86 را نخوانده بودند. 34 نفر از اين تعداد در نظرسنجي شرکت و به سليقه خودشان طبق اولويت مجموعه داستان ها و رمان هاي برگزيده را معرفي کردند. در شيوه امتيازدهي، نخستين راي هر شخص سه امتياز، دومين انتخاب دو امتياز و انتخاب سوم يک امتياز داشته و به کتاب هايي که بدون اولويت انتخاب شده اند، به طور مساوي دو امتياز تعلق گرفته است.
در اين نظرسنجي، داوران جايزه منتقدان و نويسندگان مطبوعات به دليل اينکه جايزه شان برگزار مي شود، از ليست حذف شدند.

---

رسول آباديان، منتقد
مجموعه داستان؛
1- ها کردن، به خاطر ديدگاه موشکافانه نويسنده
2- دارند در مي زنند
3- پشت سرت را نگاه نکن

رمان؛
1- کافه پيانو، به خاطر نوع نگاه نويسنده که برخلاف خيلي از نويسنده ها، به شعور خواننده احترام گذاشته است.

احمد آرام، نويسنده
مجموعه داستان؛
1- ها کردن
2- تقديم به چند داستان کوتاه
3- مردي که گورش گم شد

امير احمدي آريان،نويسنده، مترجم و منتقد

مجموعه داستان؛
1- مردي که گورش گم شد
2- گوساله سرگردان
3- آن گوشه دنج سمت چپ

رمان؛
1- بطالت

فرشته احمدي، نويسنده و منتقد
مجموعه داستان؛
1- گوساله سرگردان
2- مردي که گورش گم شد

رمان؛
1- مفيد آقا
2- بطالت

پيمان اسماعيلي، نويسنده
مجموعه داستان؛
1- مردي که گورش گم شد، به نظر من از اين جهت مجموعه يي موفق است که چند تا داستان بسيار خوب با رويکرد جديد در جنگ و... دارد که هنجارشکن و از لحاظ رواني و پرداخت داستاني بسيار خوب است.
2- ها کردن
3- گوساله سرگردان
اين دو مجموعه داستان هاي بسيار خوب دارند. مثلاً خود داستان «گوساله سرگردان» و خود داستان «ها کردن» که با تلفيق طنز در بستر اجتماعي نگاهي ريزبين دارد.

رمان؛1
- مفيد آقا
2- از ياد رفتن

اسدالله امرايي، مترجم
مجموعه داستان؛
1- ها کردن
2- تقديم به چند داستان کوتاه
3- اژدهاکشان

رمان؛
1- پسين شوم
2- آخرين سفر زرتشت
3- بطالت

رضا اميرخاني، نويسنده
مجموعه داستان؛1- گوساله سرگردان
رمان؛1- اسماعيل (اميرحسين فردي)
2- توفان ديگري در راه است (سيدمهدي شجاعي)

عليرضا بهنام، شاعر و منتقد
مجموعه داستان؛1- ها کردن، به دليل اينکه نويسنده موفق شده يک ساختار نامتمرکز پست مدرن را جوري اجرا بکند که خوش خوان باشد و با مخاطبان زيادي ارتباط برقرار کند.
2- عشق روي چاکراي دوم، به جهت اينکه نويسنده در دام هاي معمول نوشتن فمينيستي گرفتار نشده و توانسته توازني ميان تکنيک و محتوا برقرار بکند که مجموعه جذاب شود.
3- اژدهاکشان، به خاطر رويکرد خاص نويسنده و پيشرفت در نوشتن داستان محلي (لوکال).
در بخش رمان انتخابي ندارم چون هيچ کدام از آثار آنقدر جذاب نبودند که بگويم بهترين رمان آن سال هستند.

فتح الله بي نياز، نويسنده و منتقد
از نظر سليقه شخصي و نه بر اساس معيار داوري؛
مجموعه داستان؛1- گوساله سرگردان
2- مردي که گورش گم شد
3- تقديم به چند داستان کوتاه
رمان؛1- پسين شوم

مجتبا پورمحسن، منتقد
مجموعه داستان؛1- ها کردن
2- مردي که گورش گم شد
رمان؛ 1- کافه پيانو

محمود حسيني زاد، مترجم
مجموعه داستان؛1- تقديم به چند داستان کوتاه، به خاطر تکنيک داستان نويسي اش.
2- قلعه پرتغالي، به خاطر فضاسازي و نثر زيبا

محسن حکيم معاني، منتقد
مجموعه داستان؛1- آن گوشه دنج سمت چپ
2- مردي که گورش گم شد
3- ها کردن
رمان؛1- کافه پيانو
2- چهره پنهان عشق

علي خدايي، نويسنده
مجموعه داستان؛1- تقديم به چند داستان کوتاه
2- قلعه پرتغالي
3- آن گوشه دنج سمت چپ

اميرحسين خورشيدفر، نويسنده و منتقد
مجموعه داستان؛1- مردي که گورش گم شد
2- گوساله سرگردان
3- آن گوشه دنج سمت چپ
رمان؛ 1- بطالت
2- مفيد آقا

مژده دقيقي، مترجم
مجموعه داستان؛1- ها کردن
2- پشت سرت را نگاه نکن
3- مردي که گورش گم شد
رمان؛1- از ياد رفتن
2- کافه پيانو

پدرام رضايي زاده، نويسنده و منتقد
در اين چند سال اگر از مجموعه «باغ هاي شني» نوشته حميدرضا نجفي بگذريم، معمولاً مجموعه داستان هايي که انتخاب شدند، يکي دو داستان درخشان داشته اند و چند داستان معمولي. با اين ذهنيت اگر سراغ مجموعه داستان هاي سال گذشته برويم و از اختلاف سطح فاحش داستان هاي بعضي از اين کتاب ها بگذريم، مجموعه داستان هاي «تقديم به چند داستان کوتاه» و «ها کردن» به واسطه پيشنهادهاي تازه يي که به ادبيات داستاني ايران داده اند، شايستگي بيشتري براي انتخاب شدن به عنوان مجموعه داستان هاي اول و دوم را دارند و مجموعه داستان «مردي که گورش گم شد» در جايگاه بعدي قرار مي گيرد.

پويا رفويي، منتقد
مجموعه داستان؛1- ها کردن
2- مردي که گورش گم شد
3- قلعه پرتغالي

شهلا زرلکي، منتقد
مجموعه داستان؛1- مردي که گورش گم شد
رمان؛1- کافه پيانو

محمدعلي سپانلو، شاعر
مجموعه داستان؛1- عشق روي چاکراي دوم
رمان؛1- آخرين سفر زرتشت

عنايت سميعي، نويسنده و منتقد
مجموعه داستان؛1- قلعه پرتغالي

حسين سناپور، نويسنده
من در يادداشتم نظرم را درباره دو اثر (مردي که گورش گم شد و ها کردن) اعلام کردم اما به اين خاطر که تمام کتاب هاي آن سال را نخواندم و شنيده ام که تعداد آثار خوب در بخش مجموعه داستان کم نيست، ترجيح مي دهم از کتاب خاصي اسم نبرم.

علي شروقي، منتقد
مجموعه داستان؛1- مردي که گورش گم شد
2- آن گوشه دنج سمت چپ
3- گوساله سرگردان
رمان؛1- بطالت

سيدرضا شکراللهي، منتقد
از ميان مجموعه داستان هاي سال گذشته، دو کتاب «تقديم به چند داستان کوتاه» و «مردي که گورش گم شد» را به ترتيب بهترين مجموعه داستان هاي سال مي دانم.
داستان کوتاه ايراني نيازمند طرح هاي تازه يي براي بالندگي معماري دنياي خويش است، و «تقديم به چند داستان کوتاه» نوشته محمدحسن شهسواري نمونه برجسته و شايان درنگي است از ادبياتي که قصد خدمت کردن به خود ادبيات، به ويژه داستان کوتاه ايراني دارد. همچنين داستان کوتاه ايراني، روز به روز بر افزودن خوانندگان عام ايراني به دنياي خود اميدوار مي شود و از اين نظرگاه «مردي که گورش گم شد» نوشته حافظ خياوي نمونه موفق و شايسته يي است از اين گونه ادبيات در ايران امروز.

سجاد صاحبان زند، منتقد
مجموعه داستان؛1- گوساله سرگردان
2- بازي عروس و داماد
3- تقديم به چند داستان کوتاه
رمان؛1- کافه پيانو
2- از ياد رفتن

ناهيد طباطبايي، نويسنده

مجموعه داستان؛1- قلعه پرتغالي

2- آن گوشه دنج سمت چپ

3- ها کردن

4- تقديم به چند داستان کوتاه

محسن فرجي، نويسنده و منتقد

مجموعه داستان؛1- ها کردن

2- آن گوشه دنج سمت چپ

3- اژدهاکشان، به خاطر اينکه جاي ادبيات بومي خالي است و اين کتاب صداي مشخصي است در ادبيات ما و از اين جهت مجموعه قابل تاملي ست.

محمد قاسم زاده، نويسنده

مجموعه داستان؛1- قلعه پرتغالي

رمان؛1- آخرين سفر زرتشت

مديا کاشيگر، مترجم و نويسنده

من از نظر اخلاقي وقتي در اين باره حرف مي زنم که رمان يا مجموعه داستاني نتواند وارد جايزه ما (روزي روزگاري) بشود. مثل رمان خانم فرشته احمدي يا مجموعه داستان ميترا الياتي. به همين خاطر تا سه سال از نظر اخلاقي خودم را مجاز نمي دانم درباره مجموعه داستان يا رماني اظهارنظر کنم.

فرزانه کرم پور، نويسنده

من موافق با رويکرد جوايزي هستم که برگزار نشدند چون در غيراين صورت ما مجبور مي شويم به «نسبت» نظر بدهيم. انتخاب مابين آنهايي است که وزارت ارشاد مجوزشان را داده و چاپ شده اند و ما خودمان را محدود مي کنيم به انتخاب وزارت ارشاد. اگر اينقدر هم بدبين نباشيم، مجبور مي شويم بين مجموعه هايي که به سختي موفق به گرفتن مجوز شده اند، بهترين را انتخاب کنيم. مجموعه هايي که چاپ شده اند، کتاب هايي هستند که از سد ارشاد گذشته اند پس فاقد يک چيزهايي بوده اند. در ميان اينها مثلاً «ها کردن» کاري متوسط است. در بخش رمان با توجه به کتاب هايي که چاپ مي شود ترجيح مي دهم به زبان اصلي رمان هاي روز آن طرف را بخوانم.

ليلي گلستان، مترجم

من چون داور جايزه گلشيري بودم و تصميم گرفتيم امسال به هيچ کتابي جايزه ندهيم، نمي توانم نظر بدهم. اما از نظر سليقه شخصي، کتاب هايي که من خواندم هيچ کدام آن طور که بايد و شايد تکانم ندادند. از اين ميان، «ها کردن» از بقيه بهتر است و بيشتر خوشم آمد.

رمان؛1- کافه پيانو

کامران محمدي، منتقد

حالا که جوايز ادبي خصوصي به شکل اعجاب آوري همه شان از هستي ساقط شده اند، ترجيح مي دهم سه کتاب «آن گوشه دنج سمت چپ»، «قلعه پرتغالي» (که زياد ديده نشد و کتاب بسيار خوبي است) و «مردي که گورش گم شد» را انتخاب کنم که همه را در يک سطح مي بينم.

مريم مهتدي

مجموعه داستان؛1- تقديم به چند داستان کوتاه

2- مردي که گورش گم شد

3- قلعه پرتغالي

ياسر نوروزي، منتقد

مجموعه داستان؛1- مردي که گورش گم شد

2- آن گوشه دنج سمت چپ

3- ها کردن

رمان؛1- کافه پيانو

2- از ياد رفتن

لادن نيکنام، نويسنده و منتقد

مجموعه داستان؛1- مردي که گورش گم شد

2- قلعه پرتغالي

3- آن گوشه دنج سمت چپ

رمان؛1- از ياد رفتن

2- چهره پنهان عشق

اين رمان ها با اغماض به نسبت رمان هايي که در سال 86 منتشر شده اند، بهتر هستند وگرنه تا رمان ايده آل خيلي فاصله دارند.